Zamki krzyżackie w Polsce

Zamki krzyżackie w PolsceZakon krzyżacki powstał około sto lat później niż Templariusze i Joannici, ale jego cele były podobne. Jedną z różnic było przyjmowanie do zakonu tylko rycerzy z obszaru niemieckojęzycznego i opieka nad pielgrzymami z tych regionów.

Krzyżacy spóźnili się na krucjaty do ziemi świętej, bo był to okres schyłkowy Królestwa Jerozolimskiego i innych państw krzyżowych. Krzyżacy dość szybko wpadli na pomysł utworzenia państwa zakonnego na ziemiach podbitych pogan, ale musieli szukać innych terenów. Pierwsza okazja nadarzyła się na Węgrzech, była to nieudana próba i Krzyżacy musieli się wynieść.

Druga próba to zaproszenie księcia Konrada mazowieckiego do walki z pogańskimi Prusami. Po kilku latach formalnych przygotowań, w tym także zdobycia potwierdzenia prawnego do zdobytych ziem, krucjata ruszyła. Oczywiście Krzyżacy nie byli na tyle liczni, żeby podbić Prusów, ale papież ogłosił formalną krucjatę, a Krzyżaków wspomogli również władcy państewek niemieckojęzycznych. Początkowo Krzyżacy posuwali się wzdłuż Wisły, później wzdłuż zalewu wiślanego. Zajmowali pewien obszar i umacniali swoją obecność budując szybko drewniany zamek i ziemne umocnienia w miejscu dawnego grodu plemion Pruskich.

Dlaczego budowano zamki drewniane? Przyczyn było kilka, przede wszystkim trzeba było szybko zabezpieczyć zdobyte tereny, a do tego zamek drewniany był wystarczający i można go było szybko zbudować. Poza tym zamki murowane wymagały czasu na przygotowanie materiałów budowlanych i samą budowę. Zamki murowane były drogie, a większość funduszy pochłaniała wojna. Podstawowym budulcem była cegła wypalana z gliny, ponieważ brakowało kamieni. To również była przyczyna odwlekania w czasie budowy zamków murowanych (mapa zamków krzyżackich w Polsce – https://discover.pl/mapa-zamkow-krzyzackich-w-polsce/)

Krzyżacy dbali o zagospodarowanie zdobytych obszarów, lokując wsie, miasta i sprowadzając osadników, przede wszystkim z obszaru Niemiec. W ten sposób rosła potęga gospodarcza zakonu, który miał coraz więcej pieniędzy na prowadzenie wojny. Trzeba pamiętać, że Prusowie nie poddawali się łatwo i próbowali walczyć z Krzyżakami. Było kilka powstań pruskich, które zatrzymywały ekspansje na kilka lat. Po pokonaniu plemion pruskich Krzyżacy mogli rozpocząć budowę zamków murowanych, co nastąpiło po 1270 roku. Po 1410 roku budowę nowych zamków wstrzymano, rozbudowywano jedynie istniejące zamki.

Zamek niemieckiZamki zakonu krzyżackiego różniły się dość dużo od zamków rycerskich. Przede wszystkim nie były to zamki dla rodziny książęcej lub rycerskiej, ale zamki o charakterze klasztoru, miały więc inny rozkład pomieszczeń. Było więc pomieszczenie dowódcy (komtura), dormitorium, czyli mieszkanie dla braci zakonnych, ambulatorium dla chorych i starych, kaplica, refektarz (jadalnia) i kapitularz, czyli sala narad. Nieodłącznym elementem zamku była latryna, czyli gdanisko. Te pomieszczenia lokowano na pierwszym piętrze.

Na parterze i w piwnicy był pomieszczenia gospodarcze i pomocnicze, piętro wyżej była zbrojownia, gromadzono zapasy . Zamki budowano jako zamki czworokątne z wewnętrznym dziedzińcem. Większe zamki miały 3 lub 4 skrzydła, mniejsze 1 lub 2. Wewnątrz budowli były dwukondygnacyjne krużganki, często drewniane. Typowe duże zamki krzyżackie to zamek w Gniewie (zobacz – https://discover.pl/zamek-w-gniewie/), Golubiu, Ostródzie, Nidzicy, Brodnicy, Radzyniu Chełmińskim, no i oczywiście w Malborku. Jednym z trudniejszych do zdobycia był zamek w Człuchowie, obecnie w ruinie (więcej – https://discover.pl/zamek-w-czluchowie/).

Zamek krzyżacki

Trzeba pamiętać o tym, że w państwie krzyżackim częścią ziem administrowali biskupi diecezjalni. Największym takim obszarem była Warmia, która od początku opierała się zakusom Krzyżaków, którzy dążyli do ujednolicenia struktury państwa. Na obszarach wydzielonych zamki budowali biskupi i kapituły. Były to podobne zamki, przynajmniej z zewnątrz, a różniły się jedynie układem pomieszczeń, ponieważ inne były potrzeby. Typowe zamki to zamek biskupi w Lidzbarku Warmińskim i zamek kapituły warmińskiej w Olsztynie.

Podziwiamy dzisiaj zamki krzyżackie, ale nie zawsze zdajemy sobie sprawę, że wiele z nich po wojnie trzynastoletniej przeszło w ręce polskie. Okołu stu lat były w rękach Krzyżaków, którzy je zbudowali, a ponad 300 lat (do rozbiorów) były w rękach polskich, często jako siedziba królewskich starostów. Takim zamkiem jest na przykład krzyżacki zamek w Malborku lub Gniewie.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.